Ise Jingu: vì sao ngôi đền thiêng này được dựng lại mới hoàn toàn sau mỗi 20 năm

Ý nghĩa

Bên cạnh công trình quan trọng nhất ở Ise có một khoảnh đất hình chữ nhật để trống, phủ sỏi trắng. Khoảnh đất ấy rộng đúng bằng ngôi đền kề bên, được quét sạch và có rào bao quanh. Hai mươi năm nữa, một ngôi đền mới sẽ được dựng lên trên khoảnh đất trống ấy, giống hệt ngôi đền cũ đến từng mộng gỗ. Vị thần sẽ được rước sang trong đêm tối. Còn chỗ ngôi đền đang đứng hôm nay sẽ trở thành khoảnh đất trống, được giữ sạch sẽ và sẵn sàng cho đến lần dựng đền kế tiếp.

Trước khi lên đường, đây là điều bạn nên biết hơn cả. Ise Jingu, thường được gọi ngắn gọn là Jingu, được xem là quê hương tinh thần của Nhật Bản và đứng đầu khoảng tám vạn ngôi đền trên cả nước. Vì vậy có lẽ bạn sẽ hình dung một công trình cổ kính, nguy nga nhất từng thấy. Nhưng thứ bạn gặp lại là gỗ bách không sơn, mái lợp tranh và những cây cột cắm thẳng xuống đất. Lối kiến trúc giản dị đến mức phải mất một lúc bạn mới cảm nhận được mình đang đứng ở một nơi đặc biệt thế nào. Bản thân công trình cũng gần như chắc chắn còn rất mới. Suốt khoảng mười ba thế kỷ, cứ hai mươi năm một lần, các chính điện của Ise lại được dỡ xuống và dựng mới hoàn toàn trên khoảnh đất bên cạnh. Nghi lễ này gọi là Shikinen Sengu. Lần gần đây nhất là lần thứ 62, vào năm 2013. Lần kế tiếp, lần thứ 63, sẽ rước nữ thần về nơi ngự mới vào mùa thu năm 2033.

Vì thế, Ise có một điều nghe như nghịch lý. Đây là một trong những nơi được tôn kính bậc nhất nước Nhật, vậy mà công trình bạn cúi đầu trước mặt có khi còn mới hơn cả chiếc xe bạn lái đến. Nơi này linh thiêng không phải vì lâu đời mà vì luôn được làm mới. Người Nhật gói ý niệm này trong một từ là tokowaka, nghĩa là "mãi mãi mới", "trẻ mãi không già". Ở nhiều nơi khác trên thế giới, người ta xây đền đài bằng đá để chống chọi với thời gian. Ise làm điều ngược lại. Người ta để gỗ mục trở về với đất, và giữ cho ngôi đền sống mãi bằng cách dựng lại hết lần này đến lần khác. Mỗi lần như vậy, nghề mộc lại được trao cho thế hệ sau, nên không có gì thật sự cũ đi và cũng không có gì thật sự mất đi.

Tương truyền rằng vị thần của Nội điện, Amaterasu-Omikami, từng được thờ phụng ngay trong hoàng cung, và một công chúa tên là Yamatohime-no-mikoto được phái đi tìm cho ngài một chốn an cư vĩnh viễn. Bà đi qua biết bao xứ sở, và khi đến bên dòng sông trong vắt ở Ise, bà nhận được lời rằng nữ thần muốn ngự lại nơi đây, bên dòng nước, mãi mãi. Câu chuyện ấy được kể là xảy ra khoảng hai nghìn năm trước. Dù không coi đó là lịch sử, bạn vẫn có thể cảm nhận được ý nghĩa của câu chuyện. Đến Ise là hòa vào dòng người đã tìm về con sông này từ rất lâu đời, dù chỉ trong một buổi sáng.

Khi bạn đến Ise

Bước 1: Bắt đầu ở Ngoại điện

Theo lệ xưa, chuyến hành hương đến Ise không bắt đầu ở Nội điện nổi tiếng mà ở Ngoại điện Geku, tên chính thức là Toyo'uke-daijingu. Phía đền cũng không đặt nặng chuyện này: theo đền, không có quy định bắt buộc nào, nhưng lệ cũ là viếng Geku trước rồi mới đến Naiku. Thứ tự ấy có lý do dễ hiểu. Vị thần được thờ ở đây, Toyo'uke-no-Omikami, được tôn kính là vị thần ban cho lương thực và ba nền tảng của đời sống thường nhật là cái mặc, cái ăn và chỗ ở. Suốt khoảng một nghìn năm trăm năm, ngài đã lo những bữa ăn thiêng dâng lên nữ thần của Nội điện hai lần mỗi ngày. Bạn chào người dọn bàn trước, rồi mới chào vị khách quý.

Ở đây, lần đầu tiên bạn gặp lối kiến trúc làm nên nét riêng của Ise. Không có màu son đỏ, không có vàng, không có hình rồng chạm khắc. Chính điện theo lối shinmei-zukuri: gỗ bách trần để nguyên màu tự nhiên, mái lợp tranh, mặt gỗ mộc ánh lên dìu dịu. Nếu điều đầu tiên bạn nghĩ là "chỉ có vậy thôi sao?" thì cũng dễ hiểu thôi. Nhiều người lần đầu đến đây, kể cả người Nhật, đều mong chờ thứ gì đó hoành tráng hơn, và phải thong thả một chút mới cảm nhận được vẻ đẹp mộc mạc của công trình. Sự giản dị ở đây là có chủ ý. Đây là vẻ đẹp của những điều để mộc, không tô điểm.

Một điều nhỏ nên biết khi đi dạo: ở Ngoại điện, mọi người đi sát bên trái lối đi. (Ở Nội điện thì ngược lại, đi bên phải.) Nếu bạn quên cũng chẳng ai trách, nhưng đi sát một bên thay vì đi thẳng giữa lối cũng là một cách bày tỏ sự kính trọng, vì phần giữa lối đi được chừa trống.

Bước 2: Băng qua cầu Uji

Từ Ngoại điện, bạn đi xe buýt vài cây số qua thành phố để đến Nội điện. Hai nơi cách nhau quá xa để đi bộ, và chuyến xe ngắn ấy cũng là một phần của ngày hành hương. Chuyến viếng Naiku bắt đầu từ một cây cầu.

Cầu Uji là một cây cầu vòm lớn bằng gỗ bách bắc qua sông Isuzu, dài hơn một trăm mét một chút (chính xác là 101,8 mét), với mười sáu núm đồng trang trí trên đầu trụ lan can và một cổng torii cao bằng gỗ ở mỗi đầu cầu, mỗi cổng cao 7,44 mét. Người ta nói rằng cây cầu đánh dấu ranh giới giữa thế giới đời thường và thế giới linh thiêng. Cũng như ngôi đền, cây cầu được dựng lại vào mỗi kỳ Sengu, sớm hơn các công trình khác vài năm, nên khách hành hương lúc nào cũng bước trên gỗ mới.

Nhiều người dừng lại nơi chân cầu và cúi đầu trước khi đặt chân lên. Đó là kiểu cử chỉ nhỏ mà người Nhật để ý và quý mến, cho thấy bạn hiểu rằng con đường phía trước không phải con đường bình thường. Khi qua cầu, hãy đi sát bên phải, vì ở đây phía phải sẽ dẫn bạn ra bờ sông.

Bước 3: Dòng sông và Nội điện

Qua cầu, lối đi dẫn vào một khu rừng tuyết tùng cổ thụ, đi được một đoạn thì có lối rẽ xuống mép nước. Đây là Mitarashi, nơi tẩy tịnh bên bờ sông Isuzu. Ở phần lớn các đền, bạn rửa tay tại một bồn đá; còn ở Ise, bạn có thể ngồi xuống bên mép sông và rửa tay trong dòng nước trong, mát lạnh. Người ta đã làm như vậy ở đây suốt nhiều thế kỷ. Tương truyền bậc đá bên bờ sông nơi bạn ngồi được lát vào năm 1692, là món quà của mẹ một vị tướng quân (shogun).

Con đường dẫn tiếp đến shogu, tức chính điện, nằm trên đỉnh một dãy bậc đá, phía sau nhiều lớp hàng rào gỗ. Điều nhiều du khách không ngờ tới là bạn không được vào trong và cũng hầu như không nhìn thấy công trình. Bạn cúi đầu trước một cổng treo tấm rèm lụa trắng, và bên kia tấm rèm là một khoảng sân mà bạn không được phép bước vào hay chụp ảnh. Vị thần được thờ bên trong là Amaterasu-Omikami, được tôn kính là vị thần tổ của hoàng tộc; tương truyền biểu tượng thiêng của ngài, một chiếc gương, được đặt sâu trong cùng và không ai được nhìn thấy. Ở Ise, bày tỏ lòng tôn kính nghĩa là đứng trước một vị thần bạn không nhìn thấy, chỉ tin rằng ngài đang ngự ở đó.

Cách cầu nguyện rất đơn giản: cúi sâu hai lần, vỗ tay hai cái, rồi cúi sâu thêm một lần. Nếu muốn biết thêm những điều người Nhật để ý ở du khách khi đi đền chùa, bạn có thể đọc bài viết riêng của chúng tôi. Trước khi bước lên bậc đá, biết điều này sẽ giúp bạn yên tâm hơn: theo truyền thống, chính điện là nơi để tạ ơn hơn là cầu xin việc riêng. Nếu có điều muốn cầu xin, trong khuôn viên có một điện riêng tên là Aramatsuri-no-miya dành cho việc đó.

Bước 4: Khoảnh đất trống bên cạnh

Lùi lại một chút khỏi chính điện và nhìn sang bên, bạn sẽ thấy một khoảnh đất khác rộng y như vậy, rải sỏi trắng và để trống. Đây là điều quan trọng nhất ở Ise, nhưng cũng là chỗ người ta dễ đi ngang qua mà không để ý nhất.

Khoảnh đất trống ấy là nơi ngôi đền từng đứng hai mươi năm trước, hoặc sẽ đứng hai mươi năm sau. Hai khoảnh đất nằm cạnh nhau và luân phiên được dùng để dựng đền. Cứ hai mươi năm một lần, các công trình, cây cầu và bảo vật thiêng (714 loại, tổng cộng hơn một nghìn năm trăm món) đều được làm lại từ đầu bằng tay với đúng những kỹ thuật cũ, và vị thần được rước sang ngôi đền mới trong một nghi lễ ban đêm. Rồi các công trình cũ được dỡ xuống, mặt đất lại phủ sỏi trắng, và vòng hai mươi năm lại bắt đầu.

Bạn hẳn sẽ tự hỏi vì sao. Sao không giữ gìn ngôi đền cũ để nó cổ kính dần theo năm tháng, như cách nhiều nơi trên thế giới bảo tồn di tích của mình? Không có tấm bảng nào ghi câu trả lời. Bạn sẽ tự nghiệm ra khi đứng giữa khoảnh đất có đền và khoảnh đất trống. Điều Ise muốn gìn giữ là tay nghề và hiểu biết hơn là công trình: người thợ mộc học cách làm mộng bằng chính việc đục đẽo, người thợ dệt học dệt vải bằng chính việc dệt, và những hiểu biết đó được truyền trực tiếp từ thế hệ này sang thế hệ sau, nên tay nghề không bao giờ bị gác lại quá hai mươi năm. Ngay cả gỗ bách cũng nằm trong kế hoạch: đền chăm sóc một khu rừng rộng khoảng 5.500 héc-ta, và từ một thế kỷ trước đã bắt đầu trồng những cây sẽ được dùng cho các lần dựng lại sau đây hai trăm năm. Ở đây, không có gì được làm ra để tồn tại mãi mãi. Mọi thứ được làm ra để có thể làm mới mãi mãi. Đó chính là tokowaka.

Bước 5: Khu phố trước cửa đền

Khi quay lại qua cầu Uji, không gian tĩnh lặng nhường chỗ cho khung cảnh ấm áp, náo nhiệt. Con phố ngay bên ngoài Nội điện, Oharaimachi, chạy thoai thoải xuống dốc với những cửa hiệu gỗ cũ kỹ và mặt đường lát đá, đi được nửa đường sẽ gặp Okage Yokocho, một khu phố nhỏ đầy cửa hàng và quầy đồ ăn. Ở đây, không khí thoảng mùi xiên nướng và nhân đậu đỏ ngọt, mùi Ise udon trong làn nước dùng đậm màu và mùi Akafuku, loại bánh mochi mềm với đậu đỏ mà người ta đã mua gần ngôi đền này suốt ba trăm năm.

Khu phố này đã gắn bó với ngôi đền từ xưa. Vào thời Edo, đi Ise là chuyến đi lớn nhất đời người. Giấc mơ khi ấy là "được viếng Ise, dù chỉ một lần, trước khi nhắm mắt", và có những năm, số người lên đường chiếm một phần đáng kinh ngạc trong dân số cả nước. Người dân ở các thị trấn dọc đường cho những lữ khách ấy ăn và ở nhờ, nhiều khi không lấy tiền, như một cách tạ ơn của chính họ. Ở đây, việc đi lễ và tấm lòng hiếu khách dọc đường luôn đi cùng nhau. Vì vậy, khi viếng đền xong và ra phố ăn một xiên nướng nóng hổi với một món ngọt, bạn đang khép lại chuyến hành hương đúng như người xưa vẫn làm.

Bạn đã đến ngôi đền mộc mạc nhất, nơi không nhìn thấy được công trình và chỉ có thể cúi đầu trước một tấm rèm gần dòng sông. Vậy mà khoảnh khắc ấy, khoảnh đất trống bên cạnh và con phố ấm áp bên ngoài lại là những điều bạn sẽ nhớ khi về nhà. Cảm ơn bạn đã cùng chúng tôi dạo bước nhé.

Những điều nên biết

Điều quan trọng nhất cần biết trước tiên: Ise Jingu không phải một ngôi đền mà là hai ngôi đền chính, nằm ở hai khu khác nhau trong thành phố. Ngoại điện (Geku) nằm gần ga Iseshi; còn Nội điện (Naiku), nơi nổi tiếng hơn, cách đó vài cây số và phải đi xe buýt mới tới. Theo lệ, bạn viếng Geku trước rồi mới đến Naiku, nhưng nếu thời gian eo hẹp, chỉ viếng một nơi thôi cũng hoàn toàn ổn. Bạn không làm sai điều gì cả.

Cách đi: Phần lớn du khách đi bằng tàu Kintetsu, mất khoảng 90 phút từ Nagoya, khoảng 1 giờ 50 phút từ Osaka và khoảng 2 giờ 30 phút từ Kyoto. Ga Iseshi có cả tàu Kintetsu lẫn JR; còn ga Ujiyamada và ga Isuzugawa thì chỉ nằm trên tuyến Kintetsu. Lưu ý: JR Pass toàn quốc không dùng được cho tuyến Kintetsu. Nếu bạn đi bằng vé tàu trọn gói, hãy xem thử các loại vé tiết kiệm của Kintetsu như vé Ise-Shima. Giữa hai ngôi đền, xe buýt Sanco (Mie Kotsu) chạy từ Geku-mae đến Naiku-mae với giá 520 yên (tuyến 51 và 55), mất khoảng mười lăm phút. Xem tổng quan về tàu và các loại vé trong bài đi lại quanh Nhật Bản. Xác minh lần cuối: 2026-06.

Giờ mở cửa và chi phí: Vào cả hai ngôi đền đều miễn phí, không có cổng soát vé và không cần mua vé. Khuôn viên mở cửa lúc 5:00 mỗi sáng. Giờ đóng cửa thay đổi theo mùa: 17:00 từ tháng 10 đến tháng 12, 18:00 từ tháng 1 đến tháng 4 và vào tháng 9, và 19:00 từ tháng 5 đến tháng 8. Giờ giấc có thể thay đổi trong dịp Tết Dương lịch. Xác minh lần cuối: 2026-06. Để biết giờ chính xác vào đúng ngày bạn đi, hãy xem trang chính thức bên dưới.

Thời gian cần có: Mỗi ngôi đền mất khoảng một tiếng để đi bộ thong thả. Tính cả chuyến xe buýt giữa hai nơi và thời gian dạo Okage Yokocho, đi trọn từ Geku đến Naiku nên dành từ nửa ngày đến cả ngày cho thoải mái. Nhiều người thấy thích nhất khi không phải vội vàng.

Khi nào nên đến: Sáng sớm là lúc Ise yên tĩnh và đẹp nhất: rừng tuyết tùng còn phủ sương, dòng sông lấp lánh, lối đi gần như vắng người trước khi khách đi trong ngày kéo đến. Con phố trong thị trấn đông nhất vào tầm trưa. Đông người nhất là dịp Tết Dương lịch; còn lễ hội trang nghiêm nhất của đền, Kanname-sai, diễn ra vào tháng 10.

Chụp ảnh: Bạn có thể thoải mái chụp cây cầu, dòng sông, khu rừng và thị trấn. Quy định nghiêm ngặt duy nhất là ở chính điện: tại shogu, không được chụp ảnh khi đã qua điểm có biển đánh dấu gần bậc đá, và nhân viên bảo vệ sẽ nhẹ nhàng nhắc bạn. Một chút ý tứ về việc chụp ở đâu và chụp ai là kiểu lịch sự nho nhỏ mà người dân địa phương để ý.

Mang theo tiền mặt: Xe buýt, tiền cúng dường và nhiều cửa hàng, sạp hàng lâu đời quanh đền chủ yếu dùng tiền mặt, không phải nơi nào cũng nhận thẻ. Mang theo một ít tiền mặt sẽ giúp bạn đi lại thuận tiện hơn.

Xác minh lần cuối: 2026-06

Trang web chính thức: isejingu.or.jp/en

Nếu mọi chuyện không như dự tính

Bạn chỉ có thời gian cho một ngôi đền. Điều đó thật sự không sao cả. Lệ là viếng Geku trước rồi đến Naiku, nhưng chính phía đền cũng nói không có quy định bắt buộc nào. Nếu buộc phải chọn, thì Nội điện (Naiku), với dòng sông, khu rừng và cây cầu, là nơi phần lớn du khách thấy khó quên nhất, và bạn có thể quay lại viếng nơi còn lại vào dịp khác. Một lần viếng ngắn nhưng thành tâm quý hơn nhiều so với việc vội vã cố đi cho hết mọi nơi.

Các công trình giản dị đến bất ngờ: "chỉ có vậy thôi sao?" Đúng vậy, và cảm giác đó phổ biến đến mức ngay cả người Nhật lần đầu đến cũng thấy như vậy. Ise được xây dựng có chủ ý để khác hẳn những ngôi chùa dát vàng, chạm trổ cầu kỳ: gỗ bách không sơn, mái lợp tranh, không có gì lòe loẹt. Khi đã hiểu sự giản dị ấy là chủ ý ngay từ đầu, vì sự thanh khiết và để công trình luôn mới nhờ được dựng lại sau mỗi hai mươi năm, bạn sẽ bắt đầu thấy quý vẻ tĩnh lặng nơi đây.

Bạn đang tìm một quẻ xăm omikuji mà không thấy đâu cả. Không phải bạn tìm sót đâu. Ise vốn không có omikuji, và lý do nghe rất dễ thương: ở Ise, ngày nào cũng được xem là ngày tốt, nên chẳng cần rút quẻ làm gì. Nếu muốn rút quẻ, bạn sẽ tìm thấy ở rất nhiều ngôi đền khác trên hành trình.

Bạn không thể nhìn thấy chính điện, và thấy hơi như bị cho đứng ngoài. Ai đến đây cũng vậy thôi, vì nơi này được thiết kế như thế. Ở Ise, bạn cúi đầu trước cánh cổng treo rèm, còn chính điện thì được che kín suốt bao thế kỷ nay, ngay cả phần lớn những người làm việc ở đền cũng không được thấy. Điều bạn tôn kính là vị thần mà người ta tin rằng đang ngự bên trong. Nhiều du khách thấy khoảnh khắc đứng trước điều mình không nhìn thấy lại là lúc xúc động nhất trong cả ngày.

Chuyến đi ra tới nơi có vẻ dài, và bạn đang tự hỏi liệu có đáng không. Ở Ise, càng đi thong thả bạn càng cảm nhận được nhiều. Nếu đi từ Kyoto hay Osaka mất gần hết ngày, ở lại Ise một đêm là rất đáng: buổi sáng sớm ở Naiku, trước khi đám đông kéo đến, là kỷ niệm về Nhật Bản mà nhiều người yêu thích nhất. Nếu chỉ đi về trong ngày, hãy đến thật sớm và dành thời gian cho khu rừng và dòng sông thay vì cố đi cho hết danh sách.

Bạn không biết là phải bắt đầu từ Ngoại điện. Đừng lo nhé, nhiều người Nhật đến viếng cũng không biết lệ viếng Geku trước, và chính phía đền cũng nói rõ đây là truyền thống chứ không phải quy định bắt buộc. Bắt đầu từ đâu bạn cũng được chào đón, và cách bạn đi như vậy là ổn rồi.

---

Sources:

• Ise Jingu Official: About Jingu (English): The 125 shrines, the deities Amaterasu-Omikami and Toyo'uke-no-Omikami, the founding tradition of Yamatohime-no-mikoto
• Ise Jingu Official: The Thought of Shikinen Sengu / 式年遷宮の思想 (Japanese): The meaning of tokowaka, renewal of buildings and 714 kinds of sacred treasures, technique transmission
• Ise Jingu Official: The 63rd Shikinen Sengu (Japanese): The 20-year cycle, the 62nd Sengu in 2013, the first in 690, shinmei-zukuri
• Ise Jingu Official: Sengu Schedule / 遷宮予定年表 (Japanese): The 63rd Sengyo rite scheduled for autumn 2033
• Ise Jingu Official: Pray (English): Seasonal opening hours, the bow-clap-bow prayer form, photography prohibition at the sanctuary
• Ise Jingu Official: Etiquette and Manners / 参拝の作法とマナー (Japanese): Walking sides (Geku left, Naiku right), purification, prayer
• Ise Jingu Official: How to Tour Jingu / 神宮の回り方 (Japanese): The Geku-first custom of an Ise pilgrimage
• Ise Jingu Official: Uji Bridge and the Isuzu River (Japanese): Bridge length 101.8 m, the torii at each end, the Mitarashi purification spot
• Ise Jingu Official: The Eternal Forest / 永遠の森 (Japanese): The roughly 5,500-hectare shrine forest and its 200-year planting plan
• Ise Jingu Official: Access (English): Visit Geku first then Naiku, shrine addresses, the loop bus
• JNTO: Ise-jingu Shrine, Inner Shrine (Naiku): Official English visitor framing and practical information
• Ise City Tourism Association: Oharaimachi & Okage Yokocho (English): The approach town, access and hours
• Okage Yokocho Official (English): The town's history and the spirit of gratitude (shinon kansha)

Nguồn ảnh: ảnh được dùng theo các giấy phép cho phép sử dụng thương mại miễn phí; ảnh nào cần ghi tên tác giả thì đã ghi trong chú thích ảnh.