Thành quách Nhật Bản và những điều tường thành còn nhớ

Tôi sẽ bắt đầu với tòa thành nổi tiếng nhất trong tất cả, vì đây là nơi dễ nhận ra điều này nhanh nhất. Tháp lầu lớn của Thành Osaka nhìn từ bên kia hào nước thật tráng lệ, nhưng bước vào trong bạn lại thấy mình đang ở giữa một bảo tàng hiện đại có thang máy: tòa tháp hiện nay là bản dựng lại năm 1931 bằng thép và bê tông. Nhưng đây không phải trò lừa khách, tòa tháp này có một câu chuyện thú vị. Thị trưởng thành phố đề xuất dựng lại nó vào năm 1928, và người dân Osaka đã quyên góp để xây dựng toàn bộ tòa tháp chỉ trong vài tháng. Vì vậy, tòa tháp trước mắt bạn giống một tượng đài cho niềm tự hào của người dân hơn là một pháo đài thời trung cổ. Có một điều bạn nên nhớ suốt chuyến đi: đi xuống hào nước và đặt tay lên những bức tường đá khổng lồ. Những bức tường đó mới là đồ thật, được ghép đá từ thời Tokugawa, có khối lớn bằng cả một căn phòng nhỏ. Tòa tháp được dựng lại, còn khu đất xung quanh mới là tòa thành thật. Nhớ được điều này, những tòa thành tiếp theo sẽ thú vị hơn nhiều đó.

Đi Shinkansen về phía tây một đoạn ngắn là tới Himeji, tòa thành được xem là chuẩn mực để so sánh với mọi tòa thành khác. Himeji là thành nguyên bản, với tháp lầu bằng gỗ thật hoàn thành năm 1609, chưa từng cháy và chưa từng đổ, ngay cả qua đợt ném bom năm 1945. Thành trắng lóa vì lớp vữa dùng để chống cháy chứ không để trang trí, và khi leo lên tháp, bạn thật sự bước vào không gian thời xưa: cầu thang tối, dốc gần như thang leo, sàn gỗ để trơn, không có tủ trưng bày nào. Vừa từ Osaka đến, bạn sẽ tự thấy rõ sự khác biệt. Có một điều nên biết trước: Himeji là thành nguyên bản đông khách nhất, và vào giờ cao điểm nhân viên sẽ hướng dẫn khách đi qua khá nhanh. Nhiều người hay đến thường tới ngay lúc mở cửa, hoặc đơn giản ngắm nó từ khu vườn và bỏ qua chặng leo. Dù chọn cách nào, trước khi vào trong, hãy đi hết lối lên ngoằn ngoèo: con đường cố ý vòng đi vòng lại nhiều lần để kẻ tấn công lộ ra dưới những bức tường phía trên. Chính mê cung đó là tòa thành.

Hôm nay là ngày biến những du khách bình thường thành người mê thành quách. Bitchu-Matsuyama là tòa duy nhất trong 12 thành nguyên bản vẫn còn đứng trên đỉnh núi, một tháp lầu nhỏ trên đỉnh một ngọn đồi rừng rậm, chỉ đến được bằng đường bộ. Khi leo lên qua những bức tường đá sừng sững, chính đôi chân bạn sẽ cảm nhận được điều mà ảnh chụp không thể cho thấy: muốn đánh chiếm nơi này gần như là không thể. Vào những sớm lạnh từ mùa thu sang đầu đông, một biển mây đọng lại nơi thung lũng bên dưới và tòa thành như trôi bồng bềnh phía trên; điểm ngắm cảnh ấy nằm trên một đỉnh núi lân cận, và bạn phải đi từ trước bình minh. Dưới đồng bằng, 'Thành Quạ' sơn mài đen của Okayama là một tòa tháp dựng lại rất ấn tượng, nằm cạnh một trong những khu vườn nổi tiếng nhất Nhật Bản. Được xem cả thành nguyên bản trên núi lẫn tòa tháp dựng lại trong cùng một ngày, bạn sẽ càng dễ nhận ra sự khác biệt. Đây là ngày vất vả nhất của chuyến đi: dậy trước bình minh, leo núi thật sự, rồi thêm một tòa thành nữa dưới đồng bằng. Vì vậy, nếu không phải mùa biển mây, tôi sẽ bỏ phần đi lúc rạng sáng và đi cho thong thả.

Băng vào Shikoku đã là một nửa niềm vui: tàu Marine Liner chạy qua những cây cầu nối tiếp nhau trên Biển Nội Địa Seto lấm tấm đảo nhỏ, và đây là một trong những giờ đi tàu có cảnh đẹp nhất Nhật Bản. Tàu dừng ở Takamatsu, và Marugame chỉ cách đó một chặng ngắn về phía tây, nên tôi sẽ ghé qua đó trước rồi vòng lại. Tháp lầu nguyên bản của Marugame thuộc loại nhỏ nhất, nhưng với tôi, tòa tháp nhỏ ấy không phải điểm chính: nó nằm trên những bức tường đá thuộc hàng cao và đẹp nhất cả nước, tầng này chồng lên tầng kia, và đó mới là thứ tôi đến để xem. Ở đây tôi thấy rõ nhất rằng cái đáng ngắm của một tòa thành là tường đá, hơn là tháp lầu. Trở lại Takamatsu, hãy kết thúc ngày ở Ritsurin, khu vườn dạo bộ của lãnh chúa thời phong kiến, tinh tế đến mức được xếp vào hàng đẹp nhất Nhật Bản. Khu vườn cho thấy phố thành xưa còn là trung tâm văn hóa, không chỉ là nơi phòng thủ.

Tháp lầu nguyên bản của Matsuyama tọa lạc trên một ngọn đồi dốc giữa lòng thành phố, và điều tôi muốn bạn để ý là: đây là một trong số ít tòa thành còn sót lại được xây theo kiểu cụm nối liền, tháp chính được nối bằng những hành lang và các tháp canh nhỏ hơn thành một vòng quanh một sân trong, để mỗi công trình che chở cho công trình kế bên. Sau mấy ngày xem những tòa tháp đứng riêng lẻ, ở đây bạn không chỉ ngắm mà còn được đi giữa các công trình, cảm nhận cách cả đỉnh đồi được bố trí để tự phòng thủ. Bạn có thể lên bằng cáp treo hoặc đi bộ xuyên rừng; không ít người xem đây là tòa thành mình thích nhất. Xuống núi, đi xe điện một đoạn ngắn là tới Dogo Onsen, một trong những suối nước nóng cổ nhất Nhật Bản. Đến đây chuyến đi chậm lại, và bạn có thời gian tận hưởng không khí phố thành.

Tôi sẽ để dành Kochi cho cuối cùng, bởi nó là tòa nguyên vẹn nhất trong tất cả, và đến lúc này chắc bạn đã tự nhìn ra vì sao. Gần như ở mọi nơi khác, chỉ có tháp lầu còn sót lại. Ở đây toàn bộ thành nội vẫn còn đứng vững: tháp lầu nguyên bản và cung honmaru của lãnh chúa cùng ở bên nhau, nơi duy nhất ở Nhật Bản mà bạn có thể bước thẳng từ sảnh tiếp kiến của một daimyo vào tòa tháp của ông. Lối lên có những cổng giả và những bức tường cắm đầy chông chống xâm nhập, và các tình nguyện viên địa phương rất thích giải thích tất cả những điều đó. Nếu Osaka là một tòa tháp không còn thành, thì Kochi là một tòa thành đầy đủ: tháp lầu, cung điện, cổng và tường. Đứng trong sảnh của lãnh chúa, bạn sẽ có cảm giác như bước vào quá khứ thật sự chứ không phải đang đi xem bảo tàng. Đây là nơi lý tưởng để kết thúc chuyến đi, vì mọi thứ bạn đã tập quan sát suốt hành trình đều hội tụ ở đây.